THAY ĐỔI KHÍ HẬU: TÁC ĐỘNG CHÍNH TRỊ-XÃ HỘI VÀ THẾ GIỚI TƯƠNG LAI

Nạn đại hạn hán 2012 vẫn chưa chấm dứt. Tuy vậy, chúng ta đã biết hậu quả sẽ rất nghiêm trọng. Hơn phân nửa các tỉnh ở Hoa Kỳ đã được tuyên bố như những khu vực bị tai ương hạn hán.  Bắp, đậu nành, và nhiều hoa mầu khác đều đã được báo động sẽ thất mùa. Tai họa nầy đã, đang, và sẽ thúc đẩy giá thực phẩm quốc nội và quốc tế tăng vọt, dẫn tới tình trạng ngày một thêm cơ cực đối với nông dân và các tầng lớp có lực tức thấp ở Hoa Kỳ, và dĩ nhiên, còn cơ cực hơn nữa đối với giới nghèo trong những xứ lệ thuộc vào thực phẩm nhập khẩu từ Mỹ.

Dù sao, đây cũng chỉ là khởi điểm của một chuổi nhiều hậu quả khả dĩ khác. Kinh nghiệm lịch sử cho biết giá thực phẩm gia tăng như hiện nay cũng sẽ đưa đến những xáo trộn xã hội và chính trị rộng khắp.

Thực phẩm với giá cả phải chăng luôn thiết yếu cho sự thượng tồn và phúc lợi của mọi người. Mất đi nguồn thực phẩm rẻ tiền, quần chúng khắp nơi sẽ phải âu lo, thất vọng, và giận dữ.

Ở Hoa Kỳ, thực phẩm chỉ chiếm 13% ngân sách các hộ gia đình trung bình, một phân số tương đối nhỏ bé, do đó, một sự gia tăng trong giá thực phẩm trong năm 2013 có lẽ sẽ không đến nổi gây nhiều khó khăn cho hầu hết các gia đình trung lưu và lợi tức cao. Tuy nhiên, nó rất có thể gây khó khăn đáng kể cho người Mỹ nghèo và thất nghiệp, với tài nguyên có giới hạn.

Như Ernie Gross, một kinh tế gia nông nghiệp thuộc Đại Học Creighton University ở Omaha, đã bình luận: “Quý vị đang nói đến một bách phân thực sự quan trọng trong ngân sách gia đình.”[1] Thực tế nầy có thể gây thêm bất bình vốn sẵn đã rõ ràng trong những vùng bị suy thoái và thất nghiệp cao, có lẽ sẽ khởi động một phản ứng khá mạnh mẽ chống lại các chính trị gia đương nhiệm và nhiều hình thức bất đồng chính kiến và xáo trộn khác.

Tuy nhiên, nạn Đại Hạn Hán rất có thể sẽ có những tác động tai họa lớn nhất trên bình diện quốc tế. Bởi lẽ rất nhiều quốc gia đang lệ thuộc vào số thóc lúa nhập khẩu từ Hoa Kỳ để bổ sung vào sản ngạch quốc nội, và vì nạn hạn hán, lũ lụt nghiêm trọng đang tàn phá mùa màng trong nhiều nơi khác , số cung thực phẩm sẽ giảm thiểu và giá cả sẽ tăng vọt trên khắp hành tinh.

Theo Robert Thompson, một chuyên viên thực phẩm thuộc Hội Đồng Các Tác Vụ Toàn Cầu Chicago, “những gì đang xẩy ra trong số cung của Hoa Kỳ có tác động lớn lao trên khắp thế giới.”[2]  Thompson còn ghi nhận, trong khi những nông phẩm bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi hạn hán, như ngô và đậu nành, biến khỏi các thị trường quốc tế, giá cả nông sản các loại, kể cả lúa gạo, lúa mì, có thể tăng vọt, gây tai họa lớn lao cho những ai vốn đã không đủ khả năng mua thực phẩm nuôi sống gia đình.

TÌNH TRẠNG ĐÓI KHỔ 2007-2011

Đã hẳn, những gì  sẽ xẩy ra trong tương lai là điều khó thể tiên đoán. Tuy nhiên,  nếu quá  khứ gần đây là một chỉ dẫn, tình trạng có thể trở nên kinh tởm. Trong những năm 2007-2008, giá lúa gạo, ngô khoai, và lúa mì đã gia tăng 100% hay   cao hơn nữa, nhất là bánh mì, khởi động các cuộc nổi loạn vì thực phẩm trong hàng chục quốc gia, kể cả Bangladesh, Cameroon, Ai Cập, Haiti, Indonesia, Senegal, và Yemen.

Ở Haiti, cuộc nổi loạn đã trở thành bạo động, và lòng tin của quần chúng ở khả năng giải quyết các vấn đề của chính quyền đã sụt giảm đến độ Thượng Viện Haiti đã bỏ phiếu truất phế thủ tướng Jacques-Edouard Alexis. Trong nhiều xứ khác, dân chúng xuống đường phản đối đã xung đột với quân đội và các lực lượng cảnh sát, kết quả là vài chục người thương vong.

Phần lớn giá cả gia tăng trong các năm 2007-2008 là do giá dầu tăng vọt. Phí tổn sản xuất các nông phẩm, vì vậy, ngày một cao hơn. Việc sử dụng dầu cũng ngày một nhiều hơn trong hoạt động nông nghiệp như dẫn thủy nhập điền, chuyên chở nông  phẩm, sản xuất thuốc trừ sâu bọ… Cùng lúc, một số ngày một lớn diện tích canh tác thực phẩm trên thế giới trước đây nay đã được dành trồng các cây kỹ nghệ để sản xuất các nhiên liệu sinh học.

Tuy nhiên, một đợt gia tăng giá cả khác trong các năm 2010-11 lại liên hệ đến hiện tượng thay đổi khí hậu. Một đợt hạn hán gay gắt trong phần lớn miền Đông Liên Bang Nga trong mùa hè 2010, làm sụt giảm khoảng 1/5 số lúa mì thu hoạch trong vùng và đã buộc Nga phải cấm xuất khẩu mọi nông phẩm. Hạn hán cũng gây thiệt hại cho mùa lúa mì ở TQ, trong khi nạn lụt lớn đã hủy hoại nghiêm trọng ngạch số lúa mì ở Úc. Cùng với các tác động của thời tiết khắc nghiệt khác, những tai họa nầy đã làm tăng giá lúa mì lên hơn 50% và các nông phẩm khác lên 32%.

Một lần nữa, giá thực phẩm gia tăng cũng là nguyên do của các xáo trộn xã hội, lần nầy ở Bắc Phi và Trung Đông.  Những cuộc xuống đường phản đối sớm sủa nhất đã diễn ra vì giá thực phẩm quá cao ở Algeria và Tunisia, nơi — không phải một trùng hợp ngẩu nhiên —  biến cố kích động một thanh niên bán thực phẩm, Mohamed Bouazizi, đã tự thiêu để phản đối sự sách nhiễu của chính quyền. Lòng căm phẩn trước giá thực phẩm và nhiên liệu gia tăng, phối hợp với những uất ức, bức xúc ngấm ngầm lâu ngày trước các biện pháp đàn áp và tệ nạn tham nhũng, đã châm ngòi tình trạng được biết dưới tên gọi Mùa Xuân Á Rập. Giá cả các thực phẩm căn bản, nhất là bánh mì, gia tăng, cũng là nguyên nhân gây bất ổn ở Ai Cập, Jordan, và Sudan. Các yếu tố khác, đặc biệt là tình trạng uất ức đối với các chế độ độc tài dài lâu, có thể đã rất mãnh liệt trong các nơi vừa kể. Nhưng như tác giả cuốn Tropic of Chaos, Christian Parenti, đã viết: “Rắc rối đầu tiên, ít ra một phần, có thể quy kết cho giá một ổ bánh mì.”[3]

Riêng đối với nạn hạn hán hiện nay, các nhà phân tích đã cảnh cáo tình trạng bất ổn ở Phi châu, nơi ngô là thức ăn chính yếu, và xáo trộn gia tăng trong quần chúng ở TQ, nơi giá thực phẩm được chờ đợi sẽ đắt đỏ hơn vào đúng lúc tình trạng khó khăn ngày một gia tăng đối với tầng lớp nhân công di trú với lợi túc thấp và dân quê nghèo khó. Giá thực phẩm cao ở Hoa Kỳ và TQ có thể dẫn đến phần chi tiêu dành cho các tiêu thụ phẩm khác sẽ giảm sụt, làm trầm trọng thêm đà suy thoái trong nền kinh tế toàn cầu và tình trạng cơ cực trên khắp thế giới, với hậu quả chính trị-xã hội khó lường.

HIỂM HỌA NGHÈO ĐÓI

Nếu đây chỉ là một vụ thất mùa và chỉ xẩy ra trong một xứ, đã hẳn, thế giới đã có thể chấp nhận tình trạng thiếu hụt gây ra và sẽ phục hồi trong những năm sắp tới. Không may, cuộc đại hạn hán 2012 ngày nay thực sự đã rõ ràng không phải chỉ là một biến cố đơn độc trong lòng một quốc gia duy nhất, mà là một hậu quả không thể tránh của hiện tượng hâm nóng toàn cầu ngày một chắc chắn tăng thêm cường độ. Vì vậy, chúng ta có thể chờ đợi không chỉ còn nhiều năm không may cực kỳ nóng bức, mà còn nhiều năm tệ hại hơn, nóng bỏng hơn,và dồn dập hơn, và không chỉ ở Hoa Kỳ, mà trên toàn cầu và có thể sẽ kéo dài trong một tương lai bất định.

Cho đến gần đây, đa số các khoa học gia vẫn còn do dự quy kết những trận bảo tố hay hạn hán, cháy rừng cho hiện tượng hâm nóng toàn cầu. Tuy nhiên, ngày nay, một số ngày một đông các khoa học gia tin: những liên hệ nhân quả như thế, trong vài trường hợp, đã có thể chứng minh được.

Trong một nghiên cứu gần đây về các sự kiện thời tiết khắc nghiệt trong năm 2011,  các chuyên gia về khí hậu thuộc Cơ Quan Đại Dương và Khí Quyển Quốc Gia  — National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) và Sở Thời Tiết Quốc Gia Anh Quốc (Great Britain’s National Weather Service) đã kết luận: thay đổi khí hậu do con người gây ra đã đưa đến những đợt thời tiết nóng bức cùng cực, như Texas đã kinh qua trong năm 2011, thường dễ xảy ra hơn bất cứ lúc nào trước đây.

Được đăng trong Bản Tin của Hội Thời Tiết Hoa Kỳ, kết quả nghiên cứu cho biết hiện tượng hâm nóng toàn cầu đã xác quyết đợt thời tiết nóng bức ở Texas là 20 lần chắc chắn hơn đợt sóng nóng bức trong năm 1960. Cũng  tương tự như thế, nhiệt độ nóng bất thường như thời tiết Anh quốc đã kinh qua trong tháng 11-2011, đã được xem như 62 lần chắc chắn hơn là do hiện tượng hâm nóng toàn cầu.

Hiện vẫn quá sớm để áp dụng phương pháp do các khoa học gia sử dụng để tính toán tác dụng của hiện tượng hâm nóng toàn cầu trên các đợt nóng bức hạn hán năm 2012, được chứng minh khắc nghiệt hơn nhiều, nhưng chúng ta có thể giả thiết cấp độ liên hệ hổ tương sẽ rất cao. Và những gì chúng ta có thể chờ đợi trong tương lai, khi hiện tượng hâm nóng ngày một tăng cường độ?

Khi nghĩ đến thay đổi khí hậu, chúng ta thường hình dung nhiệt độ ngày một lên cao, hạn hán kéo dài, bảo tố quái đản, cháy rừng khủng khiếp, và mực nước biển ngày một dâng cao. Điều nầy sẽ đưa đến hậu quả hạ tầng cơ sở  bị hủy hoại, và số cung thực phẩm bị suy giảm. Đã hẳn, những tai họa nầy là những biểu hiện của hiện tượng hâm nóng toàn cầu trong thế giới vật lý, chưa phải trong thế giới xã hội chúng ta đang sống và lệ thuộc về nhiều phương diện phúc lợi và thượng tồn hàng ngày.

Những tác động thuần túy vật lý của hiện tượng thay đổi khí hậu, đã hẳn,  sẽ mang  tính tai họa. Nhưng những tác động xã hội như nổi loạn vì thực phẩm, nạn đói hàng loạt, nhà nước suy sụp, di trú đại trà, và xung đột dưới mọi hình thức kể cả chiến tranh, có thể gây nhiều xáo trộn, bạo loạn, đổ vỡ, và ngay cả tử vong.

Trong thực tế, các cuộc chiến vì đói rách đủ loại đang đe dọa tương lai nhân loại. Tình trạng nầy có thể diễn ra dưới hình thức một hỗn hợp các bạo loạn đưa đến sự sụp đổ chính quyền như ở Haiti năm 2008; những xung đột đổ máu giữa quần chúng phản đối và các lực lượng an ninh đã nhận chìm nhiều khu vực như ở thủ đô Cairo khi Mùa Xuân Á Rập đang diễn tiến; những đấu tranh giữa các sắc dân giành đất canh tác và các nguồn nước như đã nhiều lần đưa cảnh tượng kinh hoàng của  Dafur lên mặt báo thế giới; hay như tình trạng phân phối điền địa bất quân bình như đã liên tục cung cấp nhiên liệu chống đối cho phong trào Maoiste Naxalites ở Ấn Độ.

Nạn hạn hán và nghèo đói liên tục sẽ buộc hàng triệu người dân từ bỏ những vùng đất truyền thống và lẫn tránh những khu ổ chuột chung quanh các thành phố lớn, khơi dậy sự thù nghịch từ các dân cư  sinh sống tại chỗ.

Một sự bùng nổ như thế, với kết quả ghê tởm, đã từng xẩy ra trong những khu nhà ổ chuột thuộc thành phố Johannesburg năm 2008 khi những người di trú nghèo nàn đói khổ từ Malawi và Zimbabwe đã bị những người Nam Phi nghèo nàn đánh đập, và trong vài trường hợp, đốt cháy.

Theo một số nhà phân tích, còn hàng triệu người khác trong những thập kỷ sắp tới, trước áp lực của các tai hoạ từ hạn hán, cháy rừng, đến lụt bảo, mực nước biển ngày một dâng cao, sẽ tìm cách di trú đến những xứ khác, khơi dậy sự thù nghịch lớn lao hơn nữa.

Hiện nay, mọi sự quan tâm đang tập trung vào những hậu quả tức thì trước mắt của đại hạn hán đang hoành hành: thất mùa, và giá thực phẩm ngày một lên cao. Nhưng chúng ta cũng nên quan tâm nhiều hơn đến những tác động xã hội và chính trị, chắc chắn sẽ xẩy ra ở Hoa Kỳ hay trên toàn cầu vào cuối năm 2012 và năm 2013.

Hơn bất cứ một cuộc nghiên cứu hàn lâm nào khác, những tác động nầy sẽ cho chúng ta thấy trước những gì có thể xẩy ra trong những thập kỷ sắp tới trong một thế giới nhiệt độ ngày một tăng cao, hạn hán dài lâu, thiếu thực phẩm kinh niên, và hàng tỉ người đói rét, tuyệt vọng.

Nguyễn Trường

Irvine, California, USA

14-8-2012


[1] You are talking about a real bite out of family budgets.

[2] What happens to the U.S. supply has immense impact around the world.

[3] The initial trouble was traceable , at least in part, to the price of that loaf of bread.

Advertisements