BÌNH THƯỜNG MỚI
hay GIẢI PHÁP THAY THẾ CÁC CUỘC CHIẾN TRIỀN MIÊN CỦA HOA KỲ

Thêm một lãnh đạo Hồi Giáo đã bị thủ tiêu: việc thanh toán lãnh tụ Taliban Mullah Akhtar Muhammad Mansour bởi phi cơ tự động [drone] của Mỹ ở Pakistan đánh dấu “một mốc giới quan trọng.” Tổng Thống Obama đã tuyên bố như thế; và luận điệu xác nhận đã được lặp lại đúng lúc và mặc nhiện tán tụng bởi giới bình luận của các cơ quan truyền thông. Tờ The New York Times, chẳng hạn, đã tường thuật: cái chết của Mansour đã để lại một giới lãnh đạo Taliban trong cơn”sốc và rúng động”.

Nhưng vấn đề vẫn là: Một mốc giới hướng đến những gì?

Hướng đến chiến thắng? Hòa bình? Hòa giải? Chí ít, hướng tới viễn ảnh bạo động ngày một giảm dần?
Đơn thuần đặt vấn đề là ám chỉ: các nỗ lực quân sự của Hoa Kỳ ở Afghanistan và những nơi khác trong thế giới Hồi Giáo đang nhằm tới một mục đích nào đó rộng lớn hơn.

Tuy vậy, từ nhiều năm nay, đó không phải là trường hợp. Việc ám sát Mansour thật ra đang làm danh sách các mốc giới dài thêm, các điểm ngoặt, và những ranh giới trước đó đã được xem như những thành đạt đầy ý nghĩa, để chỉ chứng tỏ một cái gì đó nhỏ bé hơn những tuyên bố dao to búa lớn rất nhiều.

Chính Obama cũng đã hiểu rất rõ điều nầy. Chỉ chưa tới 5 năm trước đây, Obama đã thúc dục người Mỹ “nên bằng lòng khi biết làn sóng chiến tranh đang lùi dần.” Ở Iraq và Afghanistan, tổng thống nhấn mạnh, “ánh sáng một nền hòa bình và an ninh có thể thấy được từ phía xa. ‘Các cuộc chiến dài lâu nầy’, ông hứa hẹn, cuối cùng cũng sẽ đi đến một ‘điểm cuối trách nhiệm’.”

Điều nầy có nghĩa, người Mỹ đang tìm kiếm một phương cách ra khỏi các xung đột không lối thoát trong Vùng Trung Đông Nới Rộng.

Ai có thể nghi ngờ sự thành thật của Obama, hay ý muốn thường được diễn tả của tổng thống sẽ tìm cách ra khỏi chiến tranh, và thay vào đó, tập trung vào các nhu cầu đã bị quên lãng ngay trong quốc nội? Nhưng ước muốn thì dễ. Thực tế vẫn còn nhiều thử thách. Ngay cả ngày nay, các cuộc chiến ở Iraq và Afghanistan –di sản của George W. Bush đã để lại cho Obama — vẫn chẳng có dấu hiệu chấm dứt.

Cũng như Bush, Obama sẽ để lại cho người kế nhiệm các cuộc chiến ông đã thất bại hay không thể chấm dứt. Ít rõ ràng hơn, ông cũng sẽ để lại cho Tổng Thống Clinton hay Tổng Thống Trump các cuộc chiến mới của chính ông. Ở Libya, Somalia, Yemen, và vài quốc gia Phi Châu hỗn loạn, di sản của Obama là một dính líu quân sự của Hoa Kỳ ngày một sâu xa hơn. Viễn ảnh hầu như chắc chắn ngày một tích lũy các mốc giới được tán dương, ngắn ngũi và chóng quên, đang đến gần.

Trong kỷ nguyên Obama, làn sóng chiến tranh đã không thuyên giảm. Thay vào đó, Hoa Thịnh Đốn tự thấy bị cuốn hút ngày một sâu xa hơn vào các xung đột, một khi bắt đầu, sẽ khó có dứt điểm — các cuộc chiến giới quân sự Hoa Kỳ còn cần phải sáng chế một giải pháp đáng tin cậy nào đó.

GIẢI PHÁP XƯA CŨ NHẤT: BOM VÀ TÊN LỬA

Trước đây, trong khoảng cách ngắn ngũi giữa ngày Chiến Tranh Lạnh chấm dứt đến biến cố 9/11 khi Hoa Kỳ rõ ràng là “siêu cường duy nhất của thế giới,”các tài liệu quân sự của Ngũ Giác Đài đã luôn khoa trương các lực lượng quân sự Hoa Kỳ với khả năng “chiến thắng nhanh chóng và quyết định trên và ngoài chiến trường — bất cứ ở đâu trên thế giới và trong mọi điều kiện.” Quả thật các sĩ quan tham mưu ngày nay cũng đã khá can đảm khi sẵn sàng đặt bút viết như thế.

Đã hẳn, lực lượng quân sự Hoa Kỳ thường xuyên chứng tỏ khả năng kỹ thuật đáng ngạc nhiên — chọc thủng trần xe taxi đang chở Mansour, chẳng hạn, với hỏa tiễn Hellfire. Tuy nhiên nếu chiến thắng — có nghĩa, chấm dứt các cuộc chiến trong những điều kiện thuận lợi cho phe nhà — đem lại khả năng đo lường thành quả để xét đoán lực lượng quân sự của một quốc gia. Trên căn bản nầy, chúng ta đã khám phá lực lượng quân sự của Hoa Kỳ, khi được thử thách, đã chứng tỏ còn thiếu hẳn khả năng.

Đã hẳn, người Mỹ không phải đã thiếu cố gắng. Trong khi tìm kiếm một phương thức có thể giúp hoàn thành sứ mệnh, những vị có trách nhiệm điều khiển các nỗ lực quân sự của Hoa Kỳ trong vùng Trung Đông Nới Rộng đã chứng tỏ tính mềm dẻo. Họ đã sử dụng lực lượng áp đảo để gây “sốc và kinh hoàng”[shock-and-awe]. Họ đã cố gắng thay đổi chế độ [lật đổ Saddam Hussein và Muammar Gaddafi, chẳng hạn], và “triệt hạ” các cấp lãnh đạo [assassinating Mansour và một số các “lãnh đạo khủng bố” khác, kể cả Osama Bin Laden]. Họ đã xâm lăng và chiếm đóng nhiều xứ, ngay cả thực nghiệm xây dựng quốc gia kiểu quân sự. Họ đã thử nghiệm chiến lược chống trỗi dậy và chống khủng bố, can thiệp để “duy trì hòa bình và vì lý do nhân đạo”, các cuộc tấn công trả đũa và chiến tranh phòng ngừa. Họ đã hành quân một cách công khai, kín đáo, hay ủy nhiệm. Họ đã trang bị, huấn luyện, và cố vấn — và khi các lực lượng được trợ giúp đã bỏ cuộc trước kẻ thù, họ đã trang bị, huấn luyện, và cố vấn nhiều hơn. Họ đã cải biến các thành phần trừ bị thành gần như chính quy, tiếp tục phục vụ trong các đợt chiến đấu trước đó. Theo gương thế giới các đại công ty, họ cũng đã ủy thác cho khu vực tư, cho các xí nghiệp “an ninh tư nhân chỉ biết theo đuổi doanh lợi,” các vai trò thường do quân đội đảm nhiệm. Tóm lại, họ đã kiên trì bỏ công chuyển đổi uy lực quân sự Hoa Kỳ thành những kết quả chính trị mong muốn.

Ít ra về phương diện nầy, một loạt các tướng ba và bốn sao lãnh đạo, trong nhiều mặt trận và trong vài thập kỷ vừa qua, đã ghi nhận được vài thành quả khả quan. Tính theo nỗ lực, họ xứng đáng được điểm A.
Tuy nhiên, khi đo lường bằng thành quả, họ vẫn còn rất xa mới có thể kiếm đủ số điểm cần thiết. Dù cho thái độ sẵn sàng tìm kiếm một phương pháp nào đó có thể thành công là đáng khen, họ cũng chỉ đã phải bằng lòng theo đuổi một cuộc chiến tiêu hao. Ngoài ánh sáng ở cuối đường hầm thường nghe tại các buổi thuyết trình trước báo chí hay trong các cuộc điều trần trước Quốc Hội, các Cuộc Chiến của Mỹ trong vùng Trung Đông Nới Rộng vẫn luôn tiếp diễn và tiến hành dựa trên giả thiết không nói ra: nếu “chúng ta” giết đủ số người trong một giai đoạn đủ dài lâu, phía địch rồi ra cũng sẽ phải từ bỏ.

Trên kỷ lục nầy, áp lực ở Hoa Thịnh Đốn hiện nay đối với Tổng Tư Lệnh Obama là tổng tư lệnh đã không muốn giết đủ số. Chẳng hạn, một bài viết trên trang “op-ed” gần đây của tờ Wall Street Journal bởi một cặp đôi lạ thường, Tướng hồi hưu David Petraeus và nhà phân tích thuộc Brookings Institution, Michael O’Hanlon, đã xuất hiện dưới tiêu đề mang tính đe dọa “Take the Gloves Off Against the Taliban.” Để lật ngược cuộc chiến dài lâu trong lịch sử Hoa Kỳ, Petraeus và O’Hanlon đưa ra luận cứ: Hoa Kỳ chỉ cần bỏ bom nhiều hơn nữa.

Quy luật chiến tranh hiện chi phối các phi vụ hành quân ở Afghanistan, theo họ, đã bị hạn chế không cần thiết. Không lực “tượng trưng cho lợi thế bất cân xứng của Tây Phương, tương đối an toàn để áp dụng, và rất hiệu quả.”

Bài viết đã không nhắc đến bất cứ sự cố nào, như cuộc oanh tạc tàn phá “bệnh viện Các Bác Sĩ Không Biên Giới” trong thủ đô tỉnh Kunduz ở Afghanistan, trong tháng 10-2015, bởi một hàng không mẫu hạm Hoa Kỳ. Nhiều đại pháo quân nhu hậu cần đem lại “vài dạng thức thắng trận.” Con đường phía trước đã khá rõ ràng. Hai tác giả đã vững tin một cách dễ dàng:” Chỉ cần đơn thuần phát động chiến dịch các phi vụ không tập ở Afghanistan, với cường độ chúng ta đang sử dụng ở Iraq và Syria, cũng đủ để thành công.

Khi hai tướng lãnh viện dẫn cuộc chiến Hoa Kỳ đang tiếp diễn ở Iraq và Syria như mẫu mực của hiệu quả, bạn có thể hiểu mọi chuyện đang ngày một trở nên tuyệt vọng.

Petraeus và O’Hanlon chắc đã phải hiểu: khi số quân của Hoa Kỳ và NATO ở Afghanistan giảm sút, chiến dịch không tạc Taliban cũng đã phải giảm theo. Trước đó, khi quân đội đồng minh còn hiện diện hùng hậu, số phi cơ đồng minh đã hẳn cũng lớn lao hơn nhiều. Và tuy vậy, số 100.000 phi vụ hỗ trợ giữa các năm 2011 và 2015 — trung bình hơn một phi vụ trên mỗi chiến binh Taliban — vẫn đã không đem lại “một dạng thức đang thắng nào.” Tóm lại, người Mỹ cũng đã thực nghiệm cách tiếp cận “cởi vớ tay”[take the Gloves Off] của Petraeus-O’Hanlon nhằm đánh bại phe Taliban. Cách tiếp cận rõ ràng đã không thành công. Với kỷ niệm thứ 15 Cuộc Chiến Afghanistan nay đang đến gần, gợi ý “người Mỹ có thể dội bom để đi đến thắng lợi” hình như là một quả-quyết-không-tưởng.

Ở HOA THỊNH ĐỐN, TƯ DUY LỚN VÀ NHỎ

Petraeus và O’Hanlon đã mô tả đặc điểm của Afghanistan như “bức trường thành phía Đông trong cuộc Chiến Trung Đông rộng lớn hơn của Mỹ.” Hố sâu phía Đông có thể là một mô tả thích đáng hơn. Nhân đây, tưởng cũng cần ghi nhận họ không có điều gì hữu ích để nói về “cuộc chiến rộng lớn hơn” họ đã ám chỉ. Tuy vậy, cuộc chiến rộng lớn hơn đã được theo đuổi vì lòng tin cho đến ngày nay vẫn còn nguyên vẹn, quyết đoán quân sự của Hoa Kỳ có thể một cách nào đó hàn gắn vùng Trung Đông Nới Rộng, là xứng đáng được chú ý hơn nhiều, so với việc sử dụng các phi cơ rất đắt tiền bằng cách nào để chống lại các thành phần trỗi dậy chỉ trang bị với các Kalashnikovs rẻ tiền.

Công bằng mà nói, khi yên lặng bỏ qua cuộc chiến rộng lớn hơn, Petraeus và O’Hanlon không hề đơn lẻ. Về đề tài nầy không ai có nhiều để nói — không những người kiên trì thuộc trường phái tiến đến thắng lợi, cũng không phải các quan chức có trách nhiệm hình thành chính sách an ninh quốc gia của Hoa Kỳ, cũng không phải các thành viên của ủy hội Hoa Thịnh Đốn hăng say thuyết giảng về bất cứ điều gì. Tệ hơn nữa, đây chính là đề tài mỗi một và tất cả các ứng cử viên tổng thống 2016 đều im hơi lặng tiếng.

Từ Bộ Trưởng Quốc Phòng Ashton Carter và Chủ Tịch Bộ Tham Mưu Liên Quân, Tướng Joseph Dunford, xuống đến tác giả các trang mạng thấp nhất [lowliest bloggers], các ý kiến về phương cách phát động một chiến dịch đặc biệt tốt nhất trong cuộc chiến rộng lớn hơn, luôn luôn có sẵn. Cần một kế hoạch đẩy lùi Nhà Nước Hồi Giáo? — Rất vui bạn đã hỏi. Đang lo lắng về một chi nhánh ISIS ở Libya? — Bạn sẽ được bảo vệ . Boko Haram? — Đây là những gì bạn cần biết. Mất ngủ vì Al-Shabab? — Hãy can đảm lên! các đầu óc tư duy lớn đang lo trường hợp nầy.

Tuy vậy, về cuộc chiến rộng lớn hơn, mọi người đều mù tịt. Thực vậy, hình như khá công bằng để nói: riêng việc định nghĩa các mục tiêu theo đuổi trong cuộc chiến rộng lớn hơn, hay ít nhất các phương tiện để thể hiện các mục tiêu đó, đang dẫn đầu danh sách các đề tài mọi người ở Hoa Thịnh Đốn đang tìm cách lẫn tránh. Thay vào đó, họ không ngừng luận bàn vớ vẩn về Taliban, về ISIS , về Boko Haram, và về al-Shabab.

Đây là điều bạn cần biết về cuộc chiến rộng lớn hơn: không hề có chiến lược; Tuyệt đối không! Chúng ta đang đứng trên chiếc cầu nhiều nghìn tỉ mỹ kim chẳng dẫn đến đâu, với các thành viên khối an ninh quốc gia ít nhiều chỉ bằng lòng đứng nhìn cầu dẫn tới đâu.

Nhiều người Mỹ lớn tuổi chắc còn nhớ vào khoảng cuối năm 1967 và đầu năm 1968, ngay trong lòng Cuộc Chiến Việt Nam, một câu hỏi đặc biệt ám ảnh các nhà làm chính sách an ninh quốc gia ở Hoa Kỳ và những ai có trách nhiệm lúc đó: Có thể nào giữ được Khe Sanh?

Ngày nay hầu như hoàn toàn bị quên lãng, nhưng hồi đó, Khe Sanh là một trận chiến nhiều người Mỹ biết rõ,’ như hiện nay, họ luôn nghe đến Fallujah. Tọa lạc ở phía Bắc Nam Việt Nam, Khe Sanh là địa điểm một đồn thủy quân lục chiến Hoa Kỳ đang bị vây bủa bởi hai sư đoàn phe địch. Trong mắt một số quan sát viên lúc đó, kết quả cuộc Chiến Tranh Việt Nam rõ ràng tùy thuộc khả năng của Thủy Quân Lục Chiến đang đồn trú giữ vững được vị trí phòng thũ– để tránh số phận của đội quân viễn chinh Pháp đồn trú ở Điện Biên Phủ hơn một thập kỷ trước đó. Đối với Pháp Quốc, sự sụp đổ của Điện Biên Phủ quả thật đã đưa đến thất bại cuối cùng của Pháp ở Đông Dương.

Liệu lịch sử sẽ tái diễn ở Khe Sanh? Như kết cục đã cho thấy: không…và cũng đúng như thế. Thủy Quân Lục Chiến đã giữ được mốc giới! Tuy vậy, Hoa Kỳ cũng đã phải thất bại trong Cuộc Chiến Việt Nam.

Ngày nay nhìn lại, thực tế hình đã khá rõ ràng: những ai có trách nhiệm thiết kế chính sách của Hoa Kỳ lúc đó, trong cơ bản, đã hiểu sai vấn đề. Thay vì âu lo cho số phận của Khe Sanh, người Mỹ lẽ ra đã phải đặt những câu hỏi: Cuộc Chiến Việt Nam có thể thắng hay không? Cuộc chiến có ý nghĩa gì? Nếu không, tại sao người Mỹ lại ở đó? Và trên hết, phải chăng không có giải pháp thay thế cho giải pháp: đơn thuần tiếp tục chính sách đã cho thấy không một dấu hiệu chiến thắng?

Ngày nay Hoa Kỳ tự cảm thấy đang ở trong hoàn cảnh tương tự. Phải làm gì với Taliban hay ISIS — một đề tài tuyệt đối quan trọng. Cùng một cảm nghĩ đối với các tổ chức trỗi dậy khác, những tổ chức các lực lượng quân sự của Mỹ đang phải đối diện trong nhiều xứ — phần lớn là những nhà nước thất bại, hay failing states, trong khắp vùng Trung Đông Nới Rộng.

Nhưng vấn đề phải làm gì với tổ chức X hay vãn hồi trật tự trong quốc gia Y không mấy quan trọng, so với các vấn đề cần phải giải quyết trước mắt nhưng vẫn chưa được quan tâm. Sau đây là những vấn đề nổi trội: phát động chiến tranh trong một vùng rộng lớn của thế giới Hồi Giáo là việc làm nghiêm túc? Các cuộc chiến mới nầy sẽ được chấm dứt? Cái giá phải trả là gì? Trừ phi biến phần lớn Trung Đông thành tro bụi, liệu cuộc chiến có thể thắng lợi với bất cứ ý nghĩa nào? Trên tất cả, lẽ nào quốc gia hùng cường nhất thế giới không có một lựa chọn nào khác hơn giải pháp theo đuổi các cuộc chiến hoàn toàn vô bổ?

Hay Hoa Kỳ hãy thử nghiệm điều nầy: Cứ tưởng tượng mỗi ứng cử viên đối lập trong cuộc vận động bầu cử tổng thống 2016 từ chối chấp nhận chiến tranh như “bình thường mới”. Cứ tưởng tượng họ đang chiêm nghiệm “cuộc chiến rộng lớn hơn” đang liên tục diễn tiến trong nhiều thập kỷ cho đến ngày nay. Cứ tưởng tượng họ đang nghiêm túc tìm kiếm những giải pháp thay thế cho xung đột vũ trang đang kéo dài bất tận. Hảy lấy đó làm “một mốc giới”mới trong quá trình tranh cử!

Nguyễn Trường
Irvine, California, USA
13-6-2016

Advertisements